Nikotin, doberman, bojkot – riječi koje su dobile naziv po ljudima


Sve na svijetu ima svoj naziv i svoju priču. A porijeklo riječi sa sobom uvijek nosi posebne zanimljivosti. Vjerovatno ste mnogo puta iskoristili riječ “nikotin” ne razmišljajući da je upravo ona dobila ime po francuskom diplomati i naučniku Žan Nikotu.

Mnoge riječi, koje se svakodnevno koriste, najčešće internacionalne, su ustvari lična imena ili prezimena nekih osoba, istorijskih ili mitoloških. Takve riječi se nazivaju eponim. Eponim – grč.  eponymos, po definiciji su riječi ili pojmovi koji su nastali od ličnih imena istorijskih ili mitoloških likova. A sve češće se dešava da i ime brenda postane eponim, odnosno naziv za određenu vrstu proizvoda.

Nikotin

Kada se francuski diplomata i naučnik Žan Nikot (Nicot) 1561. godine vratio u Pariz sa službovanja u Lisabonu, gdje je bio ambasador, sa sobom je ponio i biljku koja stvara zavisnost, a koja je otkrivena u Novom svijetu. Nikot se upoznao sa ovom biljkom u Lisabonu, gdje se ona, pretvorena u prah, ušmrkavala i služila kao lijek protiv svega, pa čak i protiv raka. Pošto je pred kraljicom Katarinom Mediči demonstrirao kako se upotrebljava prah koji može da posluži kao lijek protiv njenih glavobolja, šmrkanje duvana postalo je popularno u Parizu. Godine 1753, švedski prirodnjak Karl fon Line, dao je jednoj sorti duvana naziv Nikotiana, u čast francuskog diplomate, a aktivni sastojak ove biljke, koji je prvi put izolovan 1828. godine, dobio je naziv nikotin.

Doberman

Poznata rasa pasa – doberman je dobila ime po čovjeku koji se zvao Karl Friedrich Louis Dobermann. Bio je strastveni ljubitelj i odgajivač pasa. Po profesiji je bio poreznik. Pošto to nije bilo omiljeno zanimanje, g. Doberman je došao na ideju da stvori posebnu rasu pasa, koja će mu služiti kao zaštita tokom sprovođenja neprijatne naplate poreze po sili zakona. Uspio je u tome, i nova rasa je dobila ime po svom kreatoru tačnije uzgajivaču.

Bojkot

Čarls Bojkot nije bio mnogo popularan u Irskoj tokom 1880. godine. Kada je zbog bolesti morao da napusti čin u vojsci, počeo je da radi kao agent jednog zemljoposjednika u okrugu Mejo. Problemi Čarlsa Bojkota počeli su 1879. godine, kada je ekonomska kriza izazvala propast poljoprivrede, zbog čega je stalno prijetila glad. Irski seljaci su se tada organizovali i počeli da zahtjevaju manje zakupnine. Oni su, vođeni zagovornicima irske samouprave Čarlsom Stjuartom Parnelom i Majklom Davitom formirali Irsku agrarnu ligu i 1880. godine rekli Bojkotu da mora da snizu cijenu zakupnine za 25 odsto.

Bojkot je odbio da smanji zakupninu, ali nije očekivao da će ga ova odluka koštati svega što je stvorio prethodnih godina. Ogranak Agrarne lige u okrugu Mejo zahtjevao je od Bojkotovih radnika da obustave rad i da započnu kampanju izolovanja Čarlsa Bojkota od lokalne zajednice. I bili su prilično uspješni u tome, toliko uspješni da su stvorili novi pojam –  “bojkot” koji podrazumijeva bilo koji oblik borbe koji se sastoji u prekidanju veze sa nekim ili potpuno prekidanje svakodnevnog funkcionisanja bilo kojeg oblika uređenja. Čitava akcija nazvana je “Bojkot”. Iz engleskog jezika riječ se proširila i u druge jezike, pa i u naš.

Begonija

Prelijepi cvijet, ukras mnogih bašta i teresa nazvan je po Mišelu Begonu, francuskom guverneru Haitija i strastvenom botaničaru.

Kardigan

Kardigan, cardigan je engleska riječ, koja se sve više koristi i kod nas. To je vrsta džempera, a dobio je ime po istorijskoj ličnosti, Dž.T. Bradnelu, koji je imao titulu 7. erl Kardigana. Učestvovao je u Krimskom ratu, sredinom 19. vijeka i veoma je volio da se lijepo oblači. Jedna od obaveznih stavki u njegovoj vojnoj garderobi je bio pripijen džemper na raskopčavanje, koji mu je dobro došao i tokom ratovanja. Kada se slavni general vratio u London, preko noći je novi odjevni predmet postao hit i kardigan je krenuo svojim istorijskim, modnim i lingvističkim putem.

Mazohizam

Leopold fon Zaher-Mazoh bio je austrijski pisac istorijskih romana i romana sa temama iz alternativne seksologije. Njegovo najznačajnije djelo je Venera u krznu objavljeno 1870. godine. U romanu opisuje seksualne fantazije i fetiše, vezano za žene koje su dominantne i koje nose krzno. Kasnije, on je te svoje fantazije radio sa svojim ljubavnicama i suprugama. Dana 9. decembra 1869, Mazoh i njegova ljubavnica baronesa Fani Pistor su potpisali ugovor po kojem će on biti njen seksualni rob šest mjeseci, uz uslov da baronesa što je češće moguće nosi krzno. Godine 1886, austrijski psihijatar Rihard von Kraft-Ebing skovao je termin “mazohizam”, kako bi opisao derivaciju seksualnog zadovoljstva od fizičkog bola i poniženja.

Silueta

Silueta, prvobitno crni portret na bijeloj pozadini, umjetnička je forma koja je bila popularna u 18. i 19. vijeku, a svoje ime duguje francuskom ministru finansija Etjenu de Siluetu. U periodu kada je Francusku zadesila kriza zbog Sedmogodišnjeg rata, francuski kralj Luj XI angažovao je Silueta da se postara za državne finansije. Siluetov mandat trajao je tri meseca, a on je za to vrijeme smanjio plate i penzije i uveo porez na plemićke posjede. To se nikome u tadašnjem društvu nije svidelo, pa su se građani Francuske svetili time što su počeli da nose odjela jednostavna i tijesna, kao da su osiromašili i omršavili od gladi. Zatim je građanski bunt nastavljen tako što su se pojavile ljudske prilike samo naznačene skicom po zidovima zgrada sa natpisom da su to Siluetove žrtve, koje su se stanjile od gladi.

Kvisling

Sinonim izdajstva i saradnje sa neprijateljem, koji se primjenjuje na građanina koji pomaže neprijatelju da osvoji njegovu zemlju, dobio je naziv po norveškom političaru Vidkunu Kvislingu. On je početkom Drugog svjetskog rata održao mnoge sastanke sa Hitlerom i njegovim saradnicima kako bi ih uvjerio u nužnost osvajanja Norveške. Njemačka je u aprilu 1940. godine izvršila invaziju na Norvešku, a kraljevska porodica i članovi parlametna bili su prinuđeni da napuste Oslo. Kvisling je tu video svoju priliku da se domogne vlasti, te se već nekoliko sati poslije njemačke invazije proglasio premijerom, a svoju stranku Narodni savez jedinom legalnom političkom strankom. Pojam kvisling se simbolično i u prenesenom smislu danas upotrebljava za nelojalnu saradnju u bilo kom smislu, a koja za rezultat ima štetu koja se nanosi sopstvenom narodu ili sredini kojoj takva osoba pripada. Prvi put je u svom značenju upotrebljen u londonskom Dejli mejlu, a posle toga ju je radio BBC popularizovao i u ostalim jezicima.

Šrapnel

Šrapnel je vrsta artiljerijskog zrna za gađanje žive sile i aviona.

Henri Šrapnel, Henry Shrapnel je bio artiljeririski oficir u Britanskoj vojsci i naučnik. Svoj izum, novu vrstu oružja, koje ispaljuje posebnu vrstu artiljerijskih zrna (kugli ispunjenih olovom, koje eksplodiraju u vazduhu) na jedvite jade je uspio da promoviše kod svojih nadređenih u britanskoj vojsci. Nakon uspjeha, koje je ostvario u ratu sa Napoleonom, nažalost novo ubojito oružje je postalo opšte poznato i prihvaćeno. Sam Henri Šrapnel nikada nije imao konkretne koristi od svog izuma, ni finansijske niti počasne.

Izvor


Pratite BijeljinaCaffe.info putem društvenih mreža Facebook i Instagram.